pati�ka

Wysokie ciśnienie krwi

Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie) jest obecnie nazywane „cichym zabójcą ludzkości”, ponieważ jedna trzecia osób cierpiących na tę dolegliwość nawet o tym nie wie. Obciążenie emocjonalne i nieodpowiednia dieta coraz bardziej wpływają na zdrowie współczesnej populacji. Według medycyny chińskiej najczęstszymi subiektywnymi objawami, na podstawie których można samodzielnie rozpoznać początkową nadciśnienie, są bóle głowy, zawroty głowy, szumy w uszach lub niewyraźne widzenie. Inne objawy to drażliwość, wewnętrzny niepokój, zmienność nastrojów, bezsenność, uczucie ucisku w klatce piersiowej, zaburzenia pamięci, zapominanie, zaczerwienienie twarzy oraz mrowienie lub drętwienie kończyn.

Zachodnie spojrzenie na nadciśnienie

W medycynie zachodniej nadciśnienie zalicza się do tzw. pierwotnych chorób idiopatycznych, tj. chorób, których przyczyny nie można ustalić (z wyjątkiem 5% przypadków nadciśnienia, które rzadko jest spowodowane wtórnie przez nowotwór, zwężenie naczyń lub zaburzenia równowagi hormonalnej). Dlatego też leczenie z punktu widzenia medycyny zachodniej jest odpowiednio dostosowane, tzn. w większości przypadków jest to leczenie objawowe (tj. łagodzenie objawów) i zazwyczaj trwa przez całe życie. Tylko 10% pacjentów jest leczonych przyczynowo (tj. zgodnie z przyczyną). Optymalne ciśnienie krwi u osób dorosłych powinno wynosić około 120/80 mm Hg (słupa rtęci). Jak zwykle wszystko jest indywidualne i względne, więc również w tym przypadku zależy to od wieku, budowy fizycznej i charakteru pacjenta. Granicą dla monitorowania ciśnienia krwi jest wartość 130/85, a granicą dla leczenia jest wartość 140/90. Ciśnienie krwi składa się z dwóch składników – wyższa zmierzona wartość odpowiada ciśnieniu serca (skurcz), które wypycha krew, niższa zmierzona wartość odpowiada elastyczności naczyń (rozkurcz), które pod ciśnieniem zawracają krew z powrotem do serca.

Krążenie krwi zależy jeszcze od pięciu innych czynników fizjologicznych:

  • od wielkości skurczu serca, czyli swego rodzaju pompy sercowej, gdzie w przypadku niewydolności serca objętość wyrzucanej krwi jest mała.
    Terapia: kardiotoniki (leki wzmacniające serce) – stan ten może odpowiadać w medycynie chińskiej niedoborowi krwi XUE XU
  • na elastyczności naczyń (elastyczność naczyń zmniejsza się wraz z wiekiem, leczenie uwzględnia ten fakt)
    Terapia:     beta-blokery lub leki przeciwnadciśnieniowe (ACE, ARB) – stan ten może odpowiadać w medycynie chińskiej wzrostowi jang wątroby GAN YANG SHI, wewnętrznego wiatru NEI FENG i ognia wątroby GAN HUO
  • na oporność obwodową (tj. opór naczyń w organizmie).
    Terapia:     alfa-blokery, blokery wapnia – stan ten może odpowiadać w medycynie chińskiej flegmie TAN – 152
  • na objętości krwi w organizmie, ponieważ im więcej krwi, tym więcej wody zatrzymuje się w organizmie
    Terapia:     diuretyki (leki moczopędne) – stan ten może odpowiadać w medycynie chińskiej niedoborowi jang nerek YANG XU
  • gęstości krwi
    Terapia: leki przeciwzakrzepowe – stan ten może odpowiadać w medycynie chińskiej blokadzie krwi YU XUE

Chińskie spojrzenie na nadciśnienie

Czynniki ryzyka

  1. Dziedziczność

    Żaden człowiek nie powstaje nagle za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, ale jest ostatecznym wynikiem i „produktem hodowli” (nie zawsze szlachetnej) poprzednich pokoleń, które swoim stylem życia stworzyły pewien grunt i pewne predyspozycje do możliwego wystąpienia określonych chorób. W przypadku nadciśnienia potężna genetyka ma wpływ zarówno na konstytucję fizyczną, jak i psychiczną. Jeśli nasi przodkowie byli krępi, otyli lub bardzo emocjonalni, gniewni i choleryczni, te odziedziczone predyspozycje mogą budzić uzasadnione obawy o przyszłość. Powinniśmy zatem wystrzegać się wszystkiego, co może wywołać nadciśnienie. Ostatnimi kroplami, które przelewają czarę, która wkrótce się przeleje lub eksploduje, są nadmierne lub negatywne emocje: strach, drażliwość, wewnętrzny niepokój, stłumiona złość i gniew lub przeciwnie, wyrażana na zewnątrz złość i gniew – wszystko to nie służy organizmowi i tylko dodaje oliwy do ognia.

  2. Styl życia

    Regularne codzienne nawyki, takie jak ćwiczenia, sen i praca, nadają naszemu ciału pewien porządek i systematyczność. Rozwijają się one od dzieciństwa, są głęboko zakorzenione, a ich naruszenie w średnim wieku (między 40. a 50. rokiem życia) może prowadzić do nadciśnienia, o ile nie jest ono spowodowane dziedzicznością.

    Powinniśmy ćwiczyć codziennie, najlepiej o tej samej porze, ruch powinien być umiarkowany, z stopniowym zwiększaniem dawki. Jeśli ćwiczymy nieregularnie, np. 2 razy w tygodniu, nie jest to dobre z punktu widzenia medycyny chińskiej, ponieważ dochodzi do zaburzeń krążenia krwi i uszkodzenia (osłabienia) yin, co w dłuższej perspektywie może wywołać nadciśnienie. Jeśli w ogóle nie ćwiczymy, to również jest źle. Nadmierne, zbyt obciążające ćwiczenia do wyczerpania i całkowitego wyczerpania, a także brak aktywności i bezczynność – obie te rzeczy mogą prowadzić do nadciśnienia.

    Niewystarczająca (krótka) lub złej jakości (powierzchowna, z budzeniem się) senność stopniowo prowadzi do osłabienia jin, a to z kolei prowadzi do nadciśnienia.

    Nadmierna praca, zarówno fizyczna, jak i umysłowa, prowadzi do zmęczenia i przepracowania, które osłabiają krew xue i energię qi śledziony, a tym samym stopniowo prowadzą do nadciśnienia.

  3. Emocje

    Zachowanie człowieka i skrajne emocje mogą wywołać nadciśnienie. Wszelkie emocje, zarówno pozytywne, jak i negatywne, jeśli są nadmierne lub długotrwałe, ostatecznie prowadzą do powstania ognia serca lub wzrostu jang, które mogą wywołać nadciśnienie. Takie emocje mają znacznie większy wpływ na nadciśnienie niż dieta. Zdrowa brokułka zjedzona w stresie podczas lunchu w pracy ma ostatecznie znacznie większy szkodliwy wpływ na nasz organizm (a tym samym na rozwój nadciśnienia) niż zjedzona w spokoju i ciszy niezdrowa kotlet.

    Predyspozycje do nadciśnienia mają osoby o następujących cechach i zachowaniach: wymagające, skrupulatne, perfekcjonistyczne, niezdolne do spojrzenia na sprawy z dystansu (nie potrafią się wznieść ponad sprawy), pozbawione empatii, samolubne, zazdrosne, uparte, nieustępliwe, nieprzystosowane społecznie, forsujące wyłącznie własne poglądy, buntownicze, rywalizujący, odważni, ryzykujący, zazdrośni, ambitni, niedostępni, nietolerancyjni, ważni, niezdolni do rozluźnienia się, drażliwi, ludzie „wycofani” i zamknięci w sobie, gniewni, złośliwi, choleryczni, agresywni, nieproporcjonalnie radośni, przestraszeni, zestresowani, sfrustrowani, przeceniający swoje możliwości, nierealni, pragnący sławy (polnej trawy), sukcesu, władzy, pieniędzy, a także ludzie z nadmiernym ego, przeceniający swoje możliwości, pracoholicy, ludzie afektowani, a także ci, którzy robią coś, do czego nie mają zdolności... Wszystkie te emocje i cechy charakteru są wprawdzie jangowe, ale jednocześnie brakuje im środków do realizacji, czyli jin. Im większy deficyt jin, tym większa nierównowaga między jin a jang, a tym samym większe ryzyko wystąpienia nadciśnienia.

    Najważniejszą emocją jest gniew, a następnie nadmierna radość i nieproporcjonalne zmartwienia!

    Nadciśnienie spowodowane obciążeniem emocjonalnym powstaje w wyniku stopniowego osłabiania energii qi, co powoduje, że qi albo zbytnio się podnosi (emocje jangowe, takie jak radość i gniew), albo nie może opadać (emocje jinowe, takie jak smutek, strach i zmartwienia).

  4. Dieta

    Dieta to osobny temat.

    W przypadku nadciśnienia należy podkreślić 6 najważniejszych parametrów:

    • Sposób przygotowania posiłków – każda żywność, która ma kontakt z ogniem, wywołuje w organizmie toksyczne ciepło RE DU, które może powodować nadciśnienie. Są to potrawy grillowane, smażone lub dobrze wypieczone (które w przyszłości również dobrze wypieczą osoby z nadciśnieniem...). Podobnie jest w przypadku potraw z mikrofalówki, które należy pozostawić do wystarczającego ostygnięcia. Najbardziej odpowiednie dla osób z nadciśnieniem są potrawy duszone lub gotowane, o ile są one w stanie je zaakceptować.
    • Smak – potrawy mocno przyprawione, ostre, słone, szybko przygotowywane („minutki”), na dużym ogniu, o wyrazistym smaku – wszystko to prowadzi do rozwoju wewnętrznego gorąca RE, a później także do wystąpienia nadciśnienia.
    • Tłuszcze – nadmierne spożywanie tłuszczów zwierzęcych osłabia śledzionę i sprzyja powstawaniu śluzu TAN, który osadza się na ściankach naczyń krwionośnych, zmniejszając ich średnicę i nieuchronnie zwiększając ciśnienie. Medycyna chińska preferuje jednak smalec i masło, w przeciwieństwie do zachodniej preferencji dla tłuszczów utwardzonych, ponieważ te syntetyczne tłuszcze, które były produkowane głównie w czasie wojny jako substytuty tłuszczów, są naturalnie obce dla naszego organizmu i nasz organizm bardzo trudno je rozkłada, co kosztuje go wiele sił (wyczerpuje chi śledziony). Wystarczy przypomnieć sobie wazelinę smarowaną na sworzniach kół, która latem nie rozkłada się nawet w czterdziestostopniowym upale, podczas gdy po smalcu nie pozostałaby nawet tłusta plama...
    • Alkohol – ma zawsze charakter yang i dostarcza organizmowi ciepło RE, które później może wywołać nadciśnienie. Alkohol ogólnie rozprasza energię qi, zwłaszcza w połączeniu z emocjami. Panuje błędne przekonanie, że po wypiciu kieliszka człowiek „rozluźnia się”, a yang zaczyna krążyć, ale to nieprawda. Alkohol rozprasza yang jeszcze bardziej i prowadzi do jego utraty. Później brakuje go, dlatego alkohol może wywoływać depresję. Regularność posiłków – nieregularne, nadmierne lub częste jedzenie osłabia śledzionę, która nie jest wtedy w stanie wytworzyć wystarczającej ilości energii qi i krwi xue. Niedobór krwi XUE XU prowadzi do wzrostu jang wątroby GAN YANG SHI, a po pewnym czasie również do powstania wewnętrznego wiatru NEI FENG. Serce, z powodu osłabienia krwi, musi pracować szybciej, z czasem się męczy, co prowadzi do rozwoju nadciśnienia.
    • Wdychanie – silne bodźce zapachowe, takie jak intensywne zapachy, środki czyszczące, długotrwała praca w fabryce chemicznej, ale także chemioterapia powodują powstawanie gorącej toksyny RE DU, która może powodować również rozrost nowotworowy.
    • Ogólnie w przypadku nadciśnienia zaleca się ograniczenie spożycia produktów pobudzających i yang, takich jak czarna kawa, alkohol, pikantne potrawy, tłuste mięsa, kurczak, królik, baranina, dziczyzna, sól i przyprawy, natomiast ogólnie odpowiednie produkty to bakłażan, seler, pomidory, czosnek, zboża, ryż, gotowana wołowina i wieprzowina, wszystkie ryby (każda ryba jest zawsze lepsza niż czerwone mięso) i wszystko, co pochodzi z morza.
  5. Seks

    Naturalna seksualność, która odpowiada budowie fizycznej, esencji nerek, wiekowi, porze roku i diecie, jest całkowicie fizjologiczna i nie szkodzi nerkom, które są wtedy silne i nie muszą czerpać energii ze swoich rezerw. Z drugiej strony, z punktu widzenia medycyny chińskiej nienaturalne jest wszelkie nadmierne zachowanie, również w seksie. Takimi niekorzystnymi okolicznościami w seksie są głód, zmęczenie, przejadanie się, nadmierny wiek, pora zimowa lub seks bezpośrednio po posiłku. Całkowitą katastrofą jest sytuacja modelowa, w której organizm znajduje się w stanie niedoboru, człowiek przejada się, upija się alkoholem, a do tego jest styczeń... Wtedy może dojść do nadciśnienia, a nawet do urodzenia niepełnowartościowego potomka! Akt seksualny jest bowiem stanem maksymalnego pobudzenia jang, który nieuchronnie prowadzi do spadku jin (coś za coś), a następnie do rozwoju nadciśnienia. Zawsze należy pozostawić studni (esencji nerkowej JING) pewien czas na regenerację, aby mogła ponownie uzupełnić się wodą (jin), w przeciwnym razie częstym i nadmiernym poborem (dosłownie rosnącym jangiem) wyczerpiemy źródło i woda wyschnie...

    Co to jest „nadmierny seks”?

    Przez nadmierną aktywność seksualną rozumie się ejakulację u mężczyzn i orgazm u kobiet. Aktywność seksualna, która nie kończy się orgazmem, nie osłabia esencji nerek. Normalna aktywność seksualna nie osłabia jednak nerek, jeśli nastąpi regeneracja i odbudowa esencji nerek. To, co jest normalną lub nadmierną aktywnością seksualną, jest kwestią indywidualną. To, co jest nadmierne dla osoby o słabej konstytucji nerek, może być normalne dla osoby o normalnej konstytucji itp.

    Nadmierna aktywność seksualna ma miejsce, gdy po seksie pojawiają się oznaki zmęczenia, zawroty głowy, niewyraźne widzenie, bóle w lędźwiach, osłabienie w kolanach i częste oddawanie moczu. Aktywność seksualna powinna być dostosowana do wieku, kondycji fizycznej i pory roku.

    Naturalna ejakulacja u mężczyzn w zależności od wieku:
    Wiek Dobre zdrowie Przeciętny stan zdrowia
    15 2 razy dziennie 1 raz dziennie
    20 2 razy dziennie 1 raz dziennie
    30 1 raz dziennie co drugi dzień
    40 co 3 dni co 4 dni
    50 co 5 dni co 10 dni
    60 co 10 dni co 20 dni
    70 co 30 dni nigdy

    Są to jedynie ogólne zalecenia. Aktywność seksualna powinna być ograniczona w przypadku niedoboru krwi i energii qi, a zwłaszcza w przypadku niedoboru esencji nerek. Podobnie, aktywność seksualna powinna być dostosowana do pór roku, tak aby była największa wiosną, a najmniejsza zimą. Na przykład impotencja lub przedwczesna ejakulacja u mężczyzn lub przedwczesne porody u kobiet mogą być konsekwencją nadmiernej aktywności seksualnej.

    Zdrowa siła seksualna odpowiada również zdrowej i silnej energii nerkowej. Osłabienie nerkowego jang YANG XU prowadzi do spadku popędu seksualnego, niemożności czerpania przyjemności z seksu i osiągnięcia orgazmu. Osłabienie nerkowego jin w ciężkich przypadkach powoduje powstanie pustego ognia HUO XU, którego nie można zaspokoić nadmierną aktywnością seksualną. Taka osoba może mieć żywe sny erotyczne, prowadzące do nocnych polucji u mężczyzn i orgazmu u kobiet. Dlatego w przypadku utraty libido wzmacniamy jang nerkowy (Rozkosz w środku nocy – kod 172), a w przypadku nadmiernego popędu seksualnego wzmacniamy jin nerkowy (Świeżość wieczornej pagody – kod 185).

Rozwój nadciśnienia

Powstanie i rozwój nadciśnienia może być albo stopniowy (w stanach niedoboru, takich jak niedobór jin lub krwi xue), albo szybki (w stanach nadmiaru, np. jang wątroby GAN YANG SHI).

Powolny rozwój ma 3 etapy:

  1. etap bez żadnych objawów, jedynie ciśnienie rozkurczowe (tj. druga, niższa wartość liczbowa) jest podwyższone do 90, zarówno przejściowo, jak i trwale. Zazwyczaj ma to związek z dziedzicznością – patrz wyżej.
  2. Etapę charakteryzują początkowe objawy, które stopniowo pojawiają się również przy normalnym ciśnieniu krwi: zawroty głowy, bóle głowy, szumy w uszach, wahania ciśnienia krwi, zwłaszcza po posiłku, ciśnienie rozkurczowe wynosi od 90 do 100.
  3. Etapa ta jest w pełni wyrażona również innymi objawami, takimi jak bezsenność, niepokój, mrowienie lub drżenie kończyn, zaczerwienienie twarzy, zapominanie, kołatanie serca i trwale podwyższone ciśnienie rozkurczowe do 120–130. Stan ten może „przerodzić się” w szybki proces lub udar mózgu.

Szybki rozwój następuje w ciągu kilku miesięcy, a objawy pojawiają się w ciągu 1 roku. Choroba dotyka raczej osoby młodsze, a jej wystąpienie jest związane z dziedzicznością i nieprawidłowym trybem życia. Ciśnienie rozkurczowe utrzymuje się na stałym poziomie od 120 do 140, a winowajcą jest zazwyczaj rosnący yang wątroby GAN YANG SHI i wewnętrzny wiatr NEI FENG. Objawia się ostrym bólem głowy, zaburzeniami widzenia z zawrotami głowy, a czasem nawet udarem mózgu z dezorientacją, omdleniami, trudnościami w wyrażaniu się i porażeniem połowy ciała. Według medycyny chińskiej drętwienie jednej połowy ciała, zwłaszcza górnej i lewej, może być zapowiedzią wewnętrznego wiatru NEI FENG, który, jeśli nie zostanie odpowiednio wyleczony, może w ciągu 3 lat objawiać się właśnie tymi objawami lub udarem mózgu.

Przyczyny i leczenie nadciśnienia

Według medycyny chińskiej za wystąpienie nadciśnienia odpowiadają cztery główne czynniki:

  1. wewnętrzny wiatr NEI FENG
  2. ogień HUO
  3. śluz TAN
  4. blokada krwi YU XUE

1. WIATR WEWNĘTRZNY – NEI FENG

jest zawsze związany z wątrobą. Jest również najczęstszą przyczyną nadciśnienia tętniczego w naszej zachodniej społeczności. Powstaje w wyniku braku równowagi między yin i yang, spowodowanego przede wszystkim tłumionymi emocjami lub, przeciwnie, silnie wyrażanymi emocjami, takimi jak gniew i złość.

Wewnętrzny wiatr ma (jak już nauczyliśmy się w medycynie chińskiej) dwie formy:

Wewnętrzny wiatr z niedoboru, czy to krwi XUE XU, yin, zwłaszcza nerek i wątroby YIN XU, lub nawet yang YANG XU. Pojawiają się takie objawy, jak zawroty głowy, bóle głowy, bezsenność, kołatanie serca, słaba widoczność w ciemności, różowe zabarwienie twarzy, drżenie, tiki, skurcze mięśni, szumy w uszach, bóle w lędźwiach, mrowienie lub drętwienie kończyn, a u kobiet nieregularne miesiączki. Wiatr z niedoboru objawia się w organizmie jak powiew wiatru w naturze, który od czasu do czasu się podnosi i lekko wieje, nie powodując większych szkód. Pojawiają się np. tiki, drżenie mięśni lub łagodne, sporadyczne dzwonienie w uszach. Natomiast wiatr z nadmiaru zachowuje się jak wichura, która nagle się podnosi, a czasem może nawet osiągnąć siłę niszczycielskiego huraganu lub tornada, które zmiatają wszystko, co stanie im na drodze, powodując trwałe uszkodzenia organizmu, np. nieodwracalne porażenie ciała lub mózgu po udarze mózgowym.

Wewnętrzny wiatr z nadmiaru jest spowodowany nadmiernym jangiem wątroby GAN YANG SHI lub nadmiernym upałem RE, ewentualnie ogniem HUO.

Ciepło to powstaje w wyniku stagnacji chi wątroby, która przekształca się w wewnętrzne ciepło, umożliwiające powstanie wewnętrznego wiatru NEI FENG. Każda stagnacja lub blokada, niezależnie od tego, czy jest to stagnacja lub blokada yin, yang, energii chi lub krwi XUE, może przekształcić się w ciepło RE lub ogień HUO. Wiatr podsyca ogień, a ogień z kolei rodzi wiatr – jak mawiali starożytni Chińczycy „ogień ciągnie za sobą wiatr i odwrotnie”. Wiatr zawsze ma kierunek wznoszący i w tym przypadku nie zachowuje się inaczej. Pojawiają się bóle głowy, silne zawroty głowy, a nawet oszołomienie, zaburzenia widzenia, szumy w uszach, zaczerwieniona twarz, czasami tylko zaczerwienione policzki (szczególnie po lewej stronie, co odpowiada jangowi wątroby) itp.

Terapia nadciśnienia spowodowanego wewnętrznym wiatrem NEI FENG (niezależnie od tego, czy jest on niewystarczający, czy nadmierny) z punktu widzenia medycyny chińskiej polega na wyeliminowaniu wewnętrznego wiatru, schłodzeniu gorąca i ognia wątroby, odżywieniu krwi i jin wątroby oraz wzmocnieniu nerek. Takim ziołowym środkiem, w tym przypadku można by powiedzieć „uniwersalnym”, jest mieszanka ziołowa Rozluźnienie napiętej cięciwy (kod 112), która spełnia wszystkie te wymagania. Podczas jej testowania (historycznie pierwszego w Czechach) w otwartym badaniu na 22 pacjentach w ambulatorium internistycznym i kardiologicznym odnotowano subiektywną poprawę u 67% osób z nadciśnieniem – patrz poniżej:

Testowanie mieszanki ziołowej Rozluźnienie napiętej struny (kod 112) w poradni kardiologicznej i internistycznej w latach 2004–2005 (ordynator dr n. med. Pavel Havránek, Czeskie Budziejowice). Nadciśnienie tętnicze jest obecnie chorobą występującą z częstością 35% w populacji dorosłych w wieku 25–64 lat. W Czechach jest około dwóch milionów osób z nadciśnieniem tętniczym. W gabinecie kardiologicznym leczymy pacjentów z wieloma schorzeniami, bardziej skomplikowane przypadki nadciśnienia tętniczego. Pacjenci ci byli już w większości leczeni kilkoma preparatami, mieli pewne skutki uboczne terapii lub nadal stanowią problem medyczny nawet przy nowoczesnym leczeniu skojarzonym. Przy opracowywaniu badania chodziło więc o pomoc pacjentom z objawami, u których wyczerpano standardowe leczenie dla danej wskazania i którzy mieli utrzymujące się dolegliwości.

Wyniki: Subiektywną poprawę zgłosiło 16 pacjentów (67%), 6 pacjentów nie zgłosiło znaczącej zmiany stanu. W opisach poprawy dominowało zmniejszenie bólu głowy, w trzech przypadkach nastąpiła poprawa szumu w uszach, 8 pacjentów zgłosiło zmniejszenie nerwowości i lepszy sen. Przy zachowaniu standardowego leczenia farmakologicznego w trzecim miesiącu nastąpił spadek ciśnienia o ponad 10/5 u 11 pacjentów, czyli u 46% leczonych osób z nadciśnieniem. U dwóch z nich mogliśmy nawet odstawić jeden lek z czterech stosowanych.

Dyskusja: Nie wszystkie objawy u pacjentów w gabinecie kardiologicznym i internistycznym można całkowicie wyeliminować za pomocą nowoczesnej terapii farmakologicznej, zmiany aktywności fizycznej i diety. U wielu pacjentów, pomimo kompleksowego podejścia i zastosowania wszystkich metod leczenia, niektóre objawy utrzymują się. Interesującą opcją dla tych pacjentów jest połączenie klasycznych środków leczniczych z wykorzystaniem alternatywnych możliwości, takich jak fitoterapia. Medycyna ziołowa rozprzestrzenia się na całym świecie, wykorzystując różne źródła. Dysponujemy zatem również terapią wspomagającą preparatami roślinnymi importowanymi z Chin, które są uważane za suplementy diety. W swojej ojczyźnie wykorzystanie leczniczych właściwości ziół jest częścią tradycyjnego systemu terapii, który był udoskonalany przez wieki i jest ściśle powiązany ze specyficznym podejściem diagnostycznym i filozofią leczenia. Działanie ziół klasyfikuje się według ich wpływu na funkcje energetyczne i właściwości, opisując je jako „rozgrzewające, chłodzące, oczyszczające, tonizujące”. Metody analityczne stosowane w Stanach Zjednoczonych i Europie pozwoliły wykryć w tych ziołach oleje, minerały, witaminy i szereg poszczególnych substancji leczniczych, często bardzo złożonych. Medycyna chińska często łączy zioła, wykorzystując ich synergiczne działanie, rozpoznane na przestrzeni wieków. Takie mieszanki stanowią również tabletki ziołowe, które są łatwe w stosowaniu, odporne na pleśń, a ich składniki są dobrze zdefiniowane. Trudno jest połączyć spostrzeżenia diagnostyczne kardiologa z chińskimi wskazówkami terapeutycznymi. Mimo to staraliśmy się wytypować grupy pacjentów, u których niemal wyczerpaliśmy możliwości klasycznej medycyny zachodniej i którzy pozostawali objawowi, a ponadto mieli właśnie te objawy, które chiński lekarz wykorzystuje przy wskazaniu odpowiedniej mieszanki ziołowej. Przedstawiona mała analiza jest otwarta, ze wszystkimi wadami takiego podejścia. Jesteśmy przekonani, że efekt placebo jest ograniczony u pacjentów nastawionych na klasyczną farmakoterapię kombinowaną, a przed zastosowaniem tej eksperymentalnej terapii wyczerpaliśmy również nasze możliwości psychoterapii. Subiektywną poprawę u 67% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym uważamy za bardzo prawdopodobny dowód pozytywnego wpływu na subiektywne objawy, u 46% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym odnotowano również znaczny spadek ciśnienia krwi. Za główny cel badania uważamy wykazanie minimalnego występowania skutków ubocznych. Dodatek wspomnianej mieszanki ziołowej wydawał się bezpieczny nawet u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym przyjmujących wiele klasycznych leków.

Wniosek: Otwarte badanie przeprowadzone na 46 pacjentach z ciężką postacią nadciśnienia tętniczego wykazało możliwość stosowania mieszanki ziołowej Uvolnění napjaté tětivy (kod 112) w celu symptomaticznego złagodzenia dolegliwości pacjentów. Znaczącej poprawie uległy również niektóre obiektywne wskaźniki, wartości ciśnienia krwi i zużycie tabletek. Nie zaobserwowaliśmy żadnych poważnych skutków ubocznych ani nie stwierdziliśmy ryzyka interakcji między lekami.

Zobacz artykuł: Badania nad ziołami


2. OHEŇ – HUO

Nadciśnienie powoduje wewnętrzny ogień, który najczęściej (w 90%) jest spowodowany nadmiernymi emocjami, pozostałe 10% przypisuje się atakowi zewnętrznego ciepła lub ognia, który osadza się w organizmie i wywołuje wewnętrzny ogień (często w ten sposób powstaje np. łuszczyca). Stagnacja lub blokada prędzej czy później prowadzą do powstania wewnętrznego ognia HUO. Smutek, strach i obawy osłabiają jin, powodując powstanie lekkiego jang płynącego po powierzchni, co w naszym przypadku stanowi wewnętrzny ogień wynikający z niedoboru HUO XU. Pojawiają się objawy gorąca spowodowanego niedoborem jin, głównie nerek i wątroby YIN XU + RE, takie jak zawroty głowy, nocne pocenie się, suchość w gardle, gorąco w 5 sercach (na podeszwach stóp, dłoniach i klatce piersiowej), bóle w lędźwiach, szumy w uszach, zaróżowione policzki, gdzie czerwony kolor jest jakby na powierzchni normalnie zabarwionej twarzy, a w okolicy szczęki występuje nasilone zaczerwienienie, nocne polucje, sny erotyczne, bezpłodność, impotencja, przedwczesna ejakulacja. Terapia polega na odżywieniu jin nerek i wątroby oraz zmniejszeniu wewnętrznego ognia. Świeżość wieczornej pagody (kod 185) to mieszanka ziołowa nie tylko dla kobiet w okresie menopauzy, ale stosowana jest również w celu zmniejszenia fałszywego ognia HUO XU.

Później, w przypadku ustąpienia objawów fałszywego ognia (tj. gorąca w 5 sercach, suchość w gardle i ustach, uderzenia gorąca, zaczerwienienie twarzy itp.), należy uzupełniać i odżywiać niedobór jin nerek i wątroby YIN XU, co jest bez wątpienia długotrwałym procesem. W tym przypadku powyższa mieszanka ziołowa zostanie zastąpiona przez Lesk nefritowego šperku (kod 182), który służy nie tylko poprawie wzroku, ale także odżywieniu yin nerek i wątroby.

Niepokój, nerwowość, lękliwość, niepokój, bezsenność, kołatanie serca, arytmia, ekstrasystole – wszystkie te objawy mogą towarzyszyć tzw. nadciśnieniu emocjonalnemu, które powstaje w wyniku niedoboru yin serca i nerek z ogniem w sercu. Nadciśnienie to objawia się również jako znany syndrom białego fartucha, kiedy podczas oczekiwanego pomiaru u lekarza odnotowuje się znacznie wyższe ciśnienie krwi niż podczas pomiaru ciśnienia w domu w stanie spoczynku. Zalecaną mieszanką ziołową jest w tym przypadku Eliksir Niebiańskiego Cesarza (kod 121).

Do wszystkich trzech wymienionych mieszanek ziołowych (kod 185 + 182 + 121) zawsze stosuje się również mieszankę ziołową Rozluźnienie napiętej cięciwy (kod 112).

Gniew i radość prowadzą do rozpalania ognia ministerialnego w wątrobie i ognia cesarskiego w sercu, które to ognie stanowią wewnętrzny ogień wynikający z nadmiaru HUO SHI. Charakteryzuje się wyraźnymi objawami gorąca wynikającego z nadmiaru RE SHI, które są odpowiednio wyrażone i przechodzą w ogień HUO SHI. Objawy te obejmują gwałtowne zawroty głowy, bóle głowy, gorzki smak w ustach, trwałe purpurowe zabarwienie twarzy, zaczerwienione oczy, niepokój, drażliwość, pobudzenie, bezsenność lub kołatanie serca. Stan ten jest również najłatwiejszy do wyleczenia, ponieważ pigułka gorzka (kod 014) „gasi” ogień w podobny sposób, jak gdy z przepełnionej opony (stan nadmiaru) wypuszcza się powietrze, co zawsze jest znacznie szybsze niż pompowanie pustej opony (stan niedoboru). Ogień ten nie może jednak płonąć zbyt długo, ponieważ może spowodować nieodwracalne szkody, np. udar mózgu z trwałymi następstwami (długotrwałe nadmierne ciśnienie w oponie może doprowadzić do jej pęknięcia). Zachodnie leki zwane beta-blokerami, często stosowane w leczeniu nadciśnienia, z punktu widzenia medycyny chińskiej również gaszą ogień, ale nie tylko ogień patologiczny (rozgorzały ogień cesarski w sercu), ale także ogień fizjologiczny (ogień ministerialny w nerkach), podobnie jak podczas gaszenia rozgorzałego ogniska obozowego. Leki również początkowo przynoszą korzyści, ale potem gaszą również drewno potrzebne do spalania, a ogień całkowicie gaśnie. Dlaczego w ogóle trzeba gasić duży ogień? Niekontrolowany ogień spala wszystko, jego płomienie sięgają również pobliskiego otoczenia i niszczą inne organy. Intensywnie spala się materiał – drewno (w naszym rozumieniu JIN), którego oczywiście w przyszłości brakuje, a nadmierny ogień może nagle całkowicie wygasnąć (impotencja, udar mózgu lub śmierć). Równoważenie gaszenia ognia z jednej strony (zmniejszanie jang) i jednoczesne uzupełnianie paliwa z drugiej strony (zwiększanie jin) jest wielką sztuką i wymaga filigranowej pracy. Zależy to również od konstytucji ciała człowieka: typ nadmierny lub gorący zawsze ma większą odporność na „gaszenie” lekami chemicznymi i ich skutkami ubocznymi. Takim negatywnym skutkiem beta-blokerów jest impotencja lub obniżone libido u mężczyzn (brakuje im fizjologicznego ognia życia), które można jednocześnie uzupełniać, ale ostrożnie, mieszankami ziołowymi, takimi jak Tajemnica złotej skrzynki (kod 171) lub Tybetański klejnot Cordyceps (kod 198). Po zmniejszeniu patologicznego ognia kontynuuje się terapię ponownie mieszanką ziołową Rozluźnienie napiętej struny (kod 112), w praktyce często stosuje się obie powyższe mieszanki (kod 014 + kod 112) jednocześnie od samego początku leczenia.


3. ŚLUZ – TAN

Śluz TAN jest zawsze związany z odżywianiem. Pojawia się, gdy śledziona nie jest w stanie przetworzyć wszystkich „szkodliwych” pokarmów i napojów i wytwarza wilgoć SHI. Dzięki gromadzeniu się wilgoci wewnętrznej i jej stagnacji powstaje gorąco RE (jeśli istnieją już warunki do powstania gorąca), które jeszcze bardziej zagęszcza wilgoć i tworzy gorący śluz TAN RE. Wyobraźmy sobie gorącą rurę, w której płynie mętna woda, której część wodna odparowuje i zagęszcza się pod wpływem ciepła z rur. Osad gęstnieje, jest lepki, trudno cyrkuluje, aż w końcu stagnuje, osadza się i „przykleja” do ścianek, zmniejszając średnicę rury i w naturalny sposób zwiększając ciśnienie przepływu. Ta śluzowata masa TAN RE wraz z emocjami jest następnie przyczyną nie tylko nadciśnienia, ale także np. podwyższonego poziomu cholesterolu, tłuszczów we krwi lub tłuszczowych nowotworów lipomów. Terapia w tym przypadku polega na rozpuszczeniu gorącej śluzowatej masy, usunięciu wilgoci, wzmocnieniu śledziony i wyeliminowaniu wewnętrznego wiatru, który powstaje w wyniku produkcji ciepła. Zalecaną mieszanką ziołową jest Baldachýnová komnata (kod 036) wraz z Uvolnění napjaté tětivy (kod 112). 

4. BLOKADA KRWI – YU XUE

Blokada krwi spowodowana nadmiarem YU XUE SHI może również powodować nadciśnienie, gdy śluz TAN stopniowo odkłada się na ściankach naczyń krwionośnych w postaci miażdżycy (lub w postaci różnych torbieli mózgowych lub guzów), co ponownie zwęża średnicę i zwiększa ciśnienie. Krew xue wraz ze śluzem TAN jest ponadto bardzo lepka, gęsta, a jej spowolniony przepływ powoduje powstawanie zatorów, zakrzepów lub sinych żylaków (czerwonawe żylaki powstają na podstawie blokady krwi spowodowanej niedoborem YU XUE XU). Typowe objawy zastoju krwi spowodowanego nadmiarem YU XUE SHI to: fioletowe zabarwienie skóry, która jest czarna jak glina i sucha; fioletowe zabarwienie warg i paznokci; fioletowy język, czasami z ciemnymi kropkami; kłujący ból w klatce piersiowej, czasami również w okolicy żołądka; ciemne stolce. W medycynie zachodniej stan ten najczęściej odpowiada dusznicy bolesnej, miażdżycy, stanom po zawale mięśnia sercowego i bypassie, żylakom, zatorom, zakrzepicy, zapaleniu żył lub chromaniu przestankowemu (tj. bólom kończyn dolnych podczas chodzenia). Terapia polega na odblokowaniu krwi, usunięciu śluzu, pobudzeniu i odżywieniu krwi oraz zmniejszeniu wewnętrznego gorąca. Mieszanką ziołową o takich działaniu jest Szlachetność kwiatu lotosu (kod 042) lub Wzmocnienie podmytego brzegu (kod 041), które podaje się razem z Pigułką gorzką (kod 014) w przypadku ognia HUO SHI lub z Rozluźnienie napiętej cięciwy (kod 112) w przypadku wewnętrznego wiatru NEI FENG.

Mieszanka ziołowa Szlachetność kwiatu lotosu (kod 042) została przetestowana przez ordynatora dr. Pavla Havránka w gabinecie kardiologicznym i internistycznym w Czeskich Budziejowicach w 2005 roku. W otwartym badaniu sprawdzano skuteczność tej mieszanki ziołowej na grupie 22 pacjentów z dusznicą bolesną. Leczenie zostało pozytywnie ocenione przez 77% pacjentów (17 pacjentów). Pacjenci ci zgłaszali zmniejszenie częstotliwości napadów bólu w klatce piersiowej lub zużycia tabletek nitrogliceryny. 5 pacjentów zgłosiło również poprawę oddychania, a 3 pacjentów zaobserwowało ustąpienie obrzęków kończyn dolnych. Ze względu na to, że w trakcie badania swobodnie zmieniano dawki innych leków, w tym statyn i fibratów, nie można ocenić zmian stężenia lipidów we krwi oraz wpływu terapii na dyslipoproteinemię.

Zobacz artykuł: Badania nad ziołami


Psychoterapia

Psychoterapia w połączeniu ze stosowaniem mieszanek ziołowych jest najskuteczniejszym sposobem leczenia nadciśnienia. Polega ona na zmianie stylu życia, nie tylko diety, ale także wprowadzeniu regularności, umiaru i równowagi między czuwaniem a snem, pracą a urlopem, pracą fizyczną a umysłową, sportem a relaksacją...

Jednak osoby z nadciśnieniem tętniczym zazwyczaj nie są skłonne słuchać takich, ich zdaniem zbędnych, rad i przemówień. Mają przecież własną głowę i najlepiej wiedzą, jak to zrobić! Wtedy możemy pójść drogą delikatnego przypominania im o śmierci i próbować skłonić ich do zastanowienia się nad sensem swoich działań i życia w ogóle. „Życie to niekończące się wakacje” – mówi chińskie przysłowie, przypominające łacińskie „Carpe diem”, czyli ciesz się dniem, ze wszystkimi jego radościami i troskami. W końcu nawet czeski klasyk powiedział, że każdego dnia zaczyna się coś pięknego, a każdego dnia kończy się coś pięknego. Człowiek powinien korzystać (w rozsądnym zakresie) ze wszystkiego, co go otacza, nie mając pragnienia, aby to wszystko posiadać, tak jak na przykład podczas wakacji w luksusowym hotelu, gdzie można korzystać z basenu, sauny, kortu tenisowego itp. Kiedy umrzemy, i tak nic ze sobą nie zabierzemy, ponieważ „trumna nie ma kieszeni”.

Zresztą nawet Jára Cimrman twierdził, że „nie wolno zabierać ze sobą niczego do grobu!”. Co prowadzi do wzrostu jang, a tym samym do możliwego wystąpienia nadciśnienia? Oglądanie horrorów, filmów akcji, transmisji sportowych, czasami nawet wiadomości i programów informacyjnych, słuchanie zbyt głośnej muzyki lub muzyki ze słuchawek, gry hazardowe, automaty, zakłady.

Adrenaliny jest wokół nas pod dostatkiem, a niektórzy ludzie podświadomie jej poszukują lub sami ją wytwarzają – ciekawe jest na przykład to, że w pełnych adrenaliny (jangu) czasach wojen, trzęsień ziemi, tsunami czy powodzi nikt nie ma ochoty uprawiać sportów takich jak bungee jumping. Ich boom następuje zawsze w okresach spokoju, kiedy tej adrenaliny jakoś brakuje. Zamiast tych yangowych aktywności i sportów powinniśmy raczej poświęcić się czytaniu (również wierszy), sztuce, filozofii, wystawom (nie aukcjom!), spacerom na łonie natury, powolnymi, uspokajającymi ćwiczeniami typu qigong i tai chi i tym podobnymi, aby spowolnić i zahamować pęd życia nieubłaganie pędzącego w tunel, z którego nie ma już wyjścia... Powinniśmy nieco się uspokoić. „Niektórzy noszą skórę bawoła, inni muszą nosić łuk i strzały” – to konfucjańskie powiedzenie oznacza, że niektórzy ludzie (szybcy, aktywni – nasz przypadek) powinni zwolnić i wyhamować, tak jak skóra bawoła powoli brodzi w polu ryżowym, inni (powolni, ociężali) powinni natomiast osiągać swoje cele szybciej i w bardziej bezpośredni sposób, tak jak wystrzelony strzał trafia w cel.

Człowiek jest dziwnym stworzeniem – gdy tylko zaczyna mu się dobrze powodzić, nie trwa to długo i sam dba o to, aby tak nie było. Zawsze coś się dzieje lub sam coś sobie sprawia i od razu wszystko jest inne. To taki yin i yang w praktyce, w górę, w dół, po prostu swego rodzaju huśtawka życia. Chodzi tylko o to, abyśmy nie spadli z tej huśtawki i wytrzymali ewentualne upadki i wstrząsy, abyśmy potrafili wziąć się w garść, oddzielić ziarno od plew i zrównoważyć nawet największą katastrofę. Tutaj również obowiązuje zasada, że co nie zabije człowieka, to go wzmocni, ale jednocześnie stwierdzenie, że można pokonać człowieka, ale nigdy go zniszczyć!

Suspensoria, łaty i inne mechanizmy

Jaka jest właściwie różnica między zachodnim (chemicznym) leczeniem a chińskim (ziołowym) leczeniem nadciśnienia? Najlepiej wyjaśnić to na przykładach z życia. Podamy jeden zabawny, ponieważ nawet w chorobie nie należy tracić poczucia humoru.

Wyobraźmy sobie nadciśnienie jako pacjenta w spodenkach: gumka w spodenkach to naczynie krwionośne, a pacjent to to, co przez nie przepływa. Z czasem brzuch naszego pacjenta zaczyna się zaokrąglać (wzrasta ciśnienie krwi), a tym samym wzrasta również nacisk na gumkę (nacisk na naczynia krwionośne). Medycyna zachodnia rozluźnia gumę za pomocą leków typu beta-blokerów i środków rozszerzających naczynia krwionośne (rozciąga gumę) oraz za pomocą diuretyków – leków moczopędnych, które w nienaturalny sposób odwadniają organizm, zmniejszając w ten sposób objętość brzucha pacjenta. Cel uświęca środki i ciśnienie zostaje tymczasowo wyregulowane. Bardziej naturalnym rozwiązaniem byłoby jednak po prostu „odchudzanie” pacjenta, czyli usunięcie przyczyny. Według medycyny chińskiej „odchudzanie” polega na zmniejszeniu podwyższonego poziomu jang, który wywiera nacisk na naczynia krwionośne (a tym samym na gumę w spodniach treningowych). Po pewnym czasie jednak chemiczne leki przestają działać na naszego zachodniego pacjenta, ponieważ gumka z czasem się rozciąga, a spodnie, aby nie spadły, otrzymują szelki, w naszym przypadku trójkombinację innych zachodnich leków. Nasz pacjent jest jednak łakomczuchem i nadal ma apetyt, więc po chwili nie mieści się w spodenkach, są dla niego ciasne, duszą go, co odpowiada gęstniejącej zawartości naczyń krwionośnych (z chińskiego punktu widzenia blokadzie krwi). Jednak gumka nie może być już bardziej rozciągnięta, nawet przy pomocy szelek, ponieważ pękłaby, dlatego konieczne jest zastosowanie leków zapobiegających agregacji płytek krwi, a także bypassów i sztucznych połączeń, co odpowiada wszyciu klina w spodenki i dopasowaniu gumki, aby zmieściła się w nich zawartość. Czasami zdarza się, że pomimo wszystkich łat i regulacji klinem dochodzi do pęknięcia gumy lub majtek – taka sytuacja stanowi udar mózgu: pęknięcie majtek oznacza słaby udar mózgu, którego skutki można w mniejszym lub większym stopniu skorygować i ustabilizować (w zależności od miejsca uszkodzenia można naszyć łatkę), natomiast pęknięcie gumy ma nieodwracalne skutki – paraliż, a czasem nawet ostateczny koniec. Kto ma wysokie ciśnienie, ten dostanie udaru, mawiały nasze babcie, a my możemy tylko dodać, że gumka rozciąga się tak długo, aż pęknie jak ucho.

Czasami chcielibyśmy wymienić nasze stare, podarte i ciasne spodenki na nowe, większe i ładniejsze, ale niestety tego towaru nie ma na stanie (i nie można go zamówić). Zdrowie nie jest po prostu bułką z masłem – mamy tylko jedno i powinniśmy się z nim odpowiednio obchodzić. Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym zazwyczaj trafiają do medycyny chińskiej dopiero po pewnym czasie, kiedy są „wyleczeni” zachodnimi lekami, a gumy są w różnym stopniu rozciągnięte. Leczenie z punktu widzenia medycyny chińskiej polega wówczas na długotrwałym stosowaniu naturalnych środków (mieszanek ziołowych). Te mieszanki ziołowe, pomocnicze „chińskie szelki”, są następnie stosowane albo jednocześnie z lekami chemicznymi, albo samodzielnie, ale praktycznie przez całe życie, w przeciwnym razie majtki nie wytrzymają. Dbajmy więc dobrze o nasze majtki – chrońmy nasze zdrowie, bo inaczej będzie za późno...

Więcej informacji na temat tradycyjnej medycyny chińskiej można znaleźć w książkach Na frekvencji medycyny chińskiej (2002) i Od źródła medycyny chińskiej (2007).

W razie wątpliwości przy wyborze mieszanki ziołowej spróbuj Test Dobrý jazyk.

Dr med. Petr Hoffmann