Katarrz
z punktu widzenia TCM i Rzymu

Podczas spaceru po Rzymie
dopadło mnie katar – z katarem.

Po starciu z Rzymianinem
życie się skończyło – ale katar nie!

Bez wątpienia nie
tylko w Wiecznym Mieście
katar trwa wiecznie... Amen.

P.S. Z katarem nie ma żartów.
A kto nie wierzy, niech jedzie do Rzymu – katar katarem – biegnie...!

W tak zwanym cywilizowanym świecie w ostatnim czasie gwałtownie rośnie liczba osób, u których w jakiś sposób objawiają się dolegliwości alergiczne. Jednym z najczęstszych z nich jest alergiczny nieżyt nosa, który objawia się obrzękiem lub opuchlizną błony śluzowej nosa, obfitym wodnistym wydzieliną z nosa, swędzeniem nosa i kichaniem, czasami mogą być dotknięte również oczy, które są zaczerwienione i swędzą, czasami dochodzą do tego również dolegliwości astmatyczne.

Jeśli czynnikiem wywołującym jest pyłek, mówi się o sezonowym alergicznym nieżycie nosa (tzw. nieżyt nosa wywołany pyłkami), jeśli są to roztocza, pleśń, sierść zwierząt, zimno, dym papierosowy, smog, perfumy, klimatyzacja itp., mówi się o całorocznym alergicznym nieżycie nosa. W obu przypadkach wyżej wymienione objawy pojawiają się w ciągu 15 minut od kontaktu z alergenem. Obrzęk błony śluzowej nosa powoduje ograniczenie drenażu („zatknięcie”) zatok przynosowych, co często prowadzi do ich zapalenia i wtórnej infekcji (tzw. zapalenia zatok), która może skutkować utratą węchu i smaku. Zachodnia terapia alergicznego nieżytu nosa polega na podawaniu leków przeciwhistaminowych (leki hamujące nie tylko wydzielanie histaminy z komórek, ale których skutkami ubocznymi są również działanie hamujące na układ nerwowy, zawroty głowy, zmęczenie, bezsenność, nerwowość i dolegliwości trawienne) oraz kortykosteroidów (których skutki uboczne nie wymagają szczegółowego opisywania).

W przeciwieństwie do alergicznego nieżytu nosa, ropny nieżyt nosa objawia się stanem zapalnym i obrzękiem błony śluzowej nosa, gęstą, żółtą, lepką, ropną i cuchnącą wydzieliną z nosa, zatkaniem nosa, bólami głowy i kichaniem – czyli wszystkimi objawami zapalenia zatok. Jest ona spowodowana atakiem płuc przez zimny wiatr, który nie jest wystarczająco i prawidłowo (według TCM) usuwany i po pewnym czasie zamienia się w gorąco, które blokuje energię płuc qi i uniemożliwia jej opadanie, co powoduje wydzielanie z nosa. W normalnych warunkach meridian woreczka żółciowego dostarcza ciepło do głowy (do pracy mózgu), dlatego pojawia się również zapalny żółty ropny wyciek. Terapia polega najczęściej na usunięciu wiatru z płuc i schłodzeniu gorąca w woreczku żółciowym - np. Wyparowanie smoczej jaskini (007) + Narodziny feniksa (009) lub Cień brokatowej zasłony (012) itp. Konieczne jest również dostosowanie diety i ograniczenie spożycia pokarmów, które powodują wilgoć i gorączkę w organizmie, zwłaszcza tłustych, smażonych, grillowanych, pikantnych potraw, mleka krowiego i produktów mlecznych oraz słodyczy. Z drugiej strony, w tym okresie warto włączyć do swojej diety świeże i chłodzące potrawy, które eliminują wiatr, takie jak fasola, proso, ogórki, cykoria, szpinak, banany, truskawki itp.

Przyczyny alergicznego nieżytu nosa według TCM

Zgodnie z zachodnią medycyną alergiczny nieżyt nosa jest spowodowany nadmierną (nieproporcjonalną) reakcją układu odpornościowego na określony alergen. Z chińskiego punktu widzenia, podobnie jak w przypadku astmy, jest to spowodowane niewydolnością układu obronnego nerek i płuc oraz osadzaniem się przewlekłego wiatru w nosie. Niewydolność nerek i płuc jest według TCM spowodowana albo osłabioną wrodzoną konstytucją (niewystarczającą esencją nerek rodziców), problemami w ciąży (ciąża wysokiego ryzyka, palenie tytoniu, alkohol, szok emocjonalny, infekcje), przedwczesnym lub wywołanym porodem, szczepieniami dzieci... Z powodu tych czynników, które prowadzą do osłabienia esencji, nerki nie mogą pełnić swojej funkcji „ładowarki energii”, tzw. baterii, która wysyła swoją życiodajną siłę do płuc, a jednocześnie pobiera („zasysa”) energię z płuc w dół, aby w ten sposób równomiernie wyrównać stosunki energetyczne w organizmie. Płuca nie otrzymują więc „właściwej energii qi” z nerek (nerki nie komunikują się z płucami), dochodzi do „nadciśnienia” energii qi w płucach, co powoduje:

1. Gromadzenie się i stagnację energii qi w płucach wraz z jej przeciwnym przepływem w górę do nosa, powodując nieadekwatną (alergiczną) reakcję zgodnie z zasadą garnka Papina („woda nie płynie drogą wody”, ale przelewa się w postaci wodnistych wydzielin z nosa).
2. Osłabienie powierzchniowej energii obronnej qi, która działa na skórę i błony śluzowe, tworząc rodzaj powierzchniowej zbroi, odpornej na ataki zewnętrznego wiatru. Energię tę wytwarzają płuca, które w naszym przypadku są osłabione, więc warstwa ta jest dość przepuszczalna i umożliwia łatwe atakowanie i osadzanie się szkodliwego wiatru w organizmie, szczególnie w okolicy nosa (alergiczny nieżyt nosa) lub płuc (astma).
3. Osłabienie obronnej energii nerek Qi – mimo że chodzi o zaburzenie funkcjonowania nerek, z punktu widzenia TCM nie obserwujemy tutaj podobnych objawów typowych dla osłabienia nerek, takich jak zawroty głowy, bóle w okolicy lędźwiowej, osłabienie kończyn dolnych, szumy w uszach, nocne pocenie się itp. Jest to tylko jeden aspekt funkcji nerek, który jest związany wyłącznie z energią obronną nerkowej Qi (podobnie jak płuca i ich funkcja obronna).

Podsumowując – alergiczny nieżyt nosa powstaje w wyniku powtarzającego się przedostawania się szkodliwego wiatru z zewnątrz do okolicy nosa, który nie jest następnie prawidłowo i wystarczająco usuwany, lub w wyniku pierwotnej niewydolności układu obronnego nerek i płuc, która umożliwia przedostawanie się i osadzanie się wiatru w organizmie, lub najczęściej w wyniku połączenia obu tych czynników.

Alergiczny nieżyt nosa zaczyna się zazwyczaj w dzieciństwie, ale może pojawić się również w wieku dorosłym, co wiąże się z naturalnym spadkiem energii nerkowej qi lub jej osłabieniem w związku z rozpoczęciem aktywności seksualnej, szczególnie u mężczyzn po 40. roku życia, gdzie jej pojawienie się oznacza poważny spadek esencji nerkowej. Również u osób powyżej 50 roku życia (podobnie jak u osób spożywających nadmierne ilości słodyczy, mleka i produktów mlecznych) sytuacja może dodatkowo komplikować się osłabieniem śledziony, która następnie wytwarza duże ilości śluzu, blokującego zatoki boczne, tak że pacjent wykazuje jednocześnie nie tylko objawy alergicznego nieżytu nosa, ale także zapalenia zatok.

Leczenie alergicznego nieżytu nosa według TCM

Podczas leczenia należy rozróżnić, czy mamy do czynienia z katarem sezonowym (pyłkowym), czy całorocznym, a także czy w przypadku kataru sezonowego jest to stadium ostre (wiosna, lato) czy spokojne (jesień, zima). Ogólnie rzecz biorąc, leczenie polega zawsze na wyeliminowaniu zewnętrznego wiatru i wzmocnieniu płuc oraz esencji nerkowej. Esencja nerkowa może być jinowa lub jangowa. 

Sezonowy (pyłkowy) nieżyt nosa

Faza ostra (wiosna, lato) – w tym okresie leczenie koncentruje się głównie na wyeliminowaniu szkodliwego wiatru zewnętrznego z okolicy nosa, oczu i płuc. Zawsze stosuje się Napój srebrnego wiatru (kod 844) i Zacisze pustelnika Changa (kod 114), które zawierają 8 chińskich ziół, które uwalniają szkodliwy wiatr z powierzchni. W przypadku nosa dodaje się Wyparowanie smoczej jaskini (007), które celowo uwalnia wiatr z okolicy nosa, a jeśli bardziej dotknięte są oczy niż nos, odpowiednia jest mieszanka ziołowa Kruchość zwiniętego liścia (003), która z kolei usuwa gorący wiatr z okolicy oczu. W przypadku objawów astmatycznych, które mogą towarzyszyć tym alergicznym nieżytom nosa, dobrze jest dodać Zwilżenie wyschniętej stepu (kod 033), które z kolei usuwają letni suchy wiatr z płuc lub Echa himalajskiego grzmotu (kod 032) w przypadku ataku zimnego wiatru na gorące płuca. Dawkowanie zależy ogólnie od stopnia zaawansowania choroby, tj. zgodnie z obowiązkową zasadą „na dużą dziurę duża łata”, co w naszym przypadku ostrych objawów będzie z pewnością więcej niż niewielka ilość ziół... Na przykład w przypadku klasycznego ostrego nieżytu nosa z zajęciem nosa stosuje się co 2 godziny Zátiší poustevníka Changa i Vyvanutí dračí jeskyně w dawce 4 - 8 tabletek od każdego jednocześnie do ustąpienia dolegliwości lub ustabilizowania stanu, a następnie stosuje się w dawce 3x2-4 tabletki dziennie od każdego przez cały sezon. W tej fazie choroby ważne jest również wspomaganie organizmu dietą. Nie zaleca się w tym okresie spożywania słodyczy, mleka krowiego i produktów mlecznych, natomiast zaleca się spożywanie takich produktów jak soja, proso, mięta polna (dobrze jest pić herbatę ze świeżych liści mięty), lubczyk, kminek, anyż, kolendra, szczypiorek, skrzyp polny, a dla tych, którzy lubią egzotykę - kwiaty chryzantemy, kwiaty magnolii, liście morwy, nasiona łopianu, szczaw, koper, skumpa, tamaryszek, liście bolszewika itp. - wszystkie te produkty spożywcze eliminują szkodliwy wiatr powierzchniowy z organizmu.

Okres przejściowy (jesień, zima) – w tym czasie terapia opiera się na określeniu typu konstytucjonalnego jin lub jang (patrz wspomniany test powyżej). Niemal uniwersalnym środkiem zapobiegającym alergiom jest stosowanie mieszanki ziołowej Ebenowy wiatrołap (153). W przypadku niedoboru jin dodaje się Hbitost lučního štírka (186), który wzmacnia jin nerek, żołądka i płuc i jest nazywany w Chinach Osmioma nieśmiertelnymi ziołami zapewniającymi długie życie. W przypadku niedoboru jang tybetański klejnot Cordyceps (kod 198), który silnie wzmacnia jang i esencję nerek. Dawkowanie wynosi 3x2 tabletki dziennie każdego jednocześnie przez okres 3-5 miesięcy przed sezonem. Aby określić zalecaną i niezalecaną dietę, można skorzystać z testu Test YIN/YANG.

Całoroczny alergiczny nieżyt nosa

Leczenie to jest takie samo jak poprzednie w okresie przejściowym, z tą różnicą, że nie ogranicza się do jesieni i zimy, ale trwa przez cały rok. Przy przestrzeganiu zasad zdrowego trybu życia i stosowaniu chińskich ziół alergia jest uleczalna, nawet jeśli dana osoba może być uczulona na wszystko, co tylko sobie wymyśli (najczęściej ludzie są uczuleni na siebie samych...).

„Lekarz jest jak dach, który chroni cię przed deszczem, ale nie przed piorunem” – chińskie przysłowie

Więcej informacji na temat tradycyjnej medycyny chińskiej można znaleźć w książkach Na frekvencji medycyny chińskiej (2002) i Od źródła medycyny chińskiej (2007).

W razie wątpliwości przy wyborze mieszanki ziołowej spróbuj Test Dobry język.

Dr med. Petr Hoffmann